Μεσογειακή Διατροφή: κάτι παραπάνω από ένα διατροφικό μοντέλο

Ο μεσογειακός χώρος διέπεται από κοινές κλιματικές και οικολογικές παραμέτρους. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με πολλές κοινές ιστορικές εμπειρίες συνέτεινε στη διαμόρφωση ορισμένων κοινών χαρακτηριστικών που μοιράζονται όλα τα παραδοσιακά/τοπικά διατροφικά συστήματα της Μεσογείου. Το πιο σημαντικό από αυτά παραμένει η εκτεταμένη χρήση του ελαιολάδου.

Σήμερα τα κοινά αυτά χαρακτηριστικά των μεσογειακών παραδοσιακών/τοπικών διατροφικών συστημάτων, περιλαμβανομένων γνώσεων και πρακτικών που συνδέονται με τη συλλογή, την παρασκευή και την κατανάλωση της τροφής (εθνοβοτανικές γνώσεις, οι τρόποι καλλιέργειας της γης, εθιμικές παραδόσεις) είναι γνωστά ως Μεσογειακή Διατροφή.

Το 2013 η Μεσογειακή Διατροφή εγγράφηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας και στο Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity) κατόπιν υποβολής κοινού φακέλου υποψηφιότητας με την Κύπρο, την Κροατία, την Ισπανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, το Μαρόκο και την Πορτογαλία.

Σήμερα τα κοινά αυτά χαρακτηριστικά των μεσογειακών παραδοσιακών/τοπικών διατροφικών συστημάτων, περιλαμβανομένων γνώσεων και πρακτικών που συνδέονται με τη συλλογή, την παρασκευή και την κατανάλωση της τροφής (εθνοβοτανικές γνώσεις, οι τρόποι καλλιέργειας της γης, εθιμικές παραδόσεις) είναι γνωστά ως Μεσογειακή Διατροφή.

Η έννοια Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά αυτή περιλαμβάνει ζωντανές εκφράσεις και παραδόσεις αμέτρητων ομάδων και κοινοτήτων σε όλο τον κόσμο, τις οποίες έχουν κληρονομήσει από τους προγόνους τους και τις μεταδίδουν στους απογόνους τους, στις περισσότερες περιπτώσεις από στόμα σε στόμα. Τα τελευταία χρόνια η διάσωση της άυλης κληρονομιάς έχει καταστεί μία από τις προτεραιότητες της διεθνούς συνεργασίας χάρη στον πρωταγωνιστικό ρόλο της UNESCO στην υιοθέτηση της Σύμβασης για τη Διασφάλιση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Η Μεσογειακή Διατροφή χαρακτηρίζεται από ένα διατροφικό μοντέλο, που παρέμεινε σταθερό στο χώρο και στο χρόνο και αποτελείται κυρίως από ελαιόλαδο, δημητριακά, φρέσκα φρούτα και λαχανικά, ξηρούς καρπούς και σε μικρότερο βαθμό ψάρια, γαλακτοκομικά προϊόντα και κρέας, καρυκεύματα.

Η Μεσογειακή Διατροφή είναι στις μέρες μας μια σημαντική κληρονομιά η οποία προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία, την ποιότητα ζωής και την ευημερία των κοινωνιών. Αυτή η αξία, η οποία είναι γνωστή από την αρχαιότητα, επιβεβαιώνεται στις μέρες μας και από την επιστήμη. Η Μεσογειακή Διατροφή χαρακτηρίζεται από ένα διατροφικό μοντέλο, που παρέμεινε σταθερό στο χώρο και στο χρόνο και αποτελείται κυρίως από ελαιόλαδο, δημητριακά, φρέσκα φρούτα και λαχανικά, ξηρούς καρπούς και σε μικρότερο βαθμό ψάρια, γαλακτοκομικά προϊόντα και κρέας, καρυκεύματα και μπαχαρικά, καθώς και λελογισμένη κατανάλωση οίνου.

Η Μεσογειακή διατροφή είναι μια κοινωνική πρακτική, ένα σύνολο δεξιοτήτων, γνώσης, πρακτικών και παραδόσεων, που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, μέσα στο χρόνο και στο χώρο, παραμένοντας στενά συνδεδεμένη με την ιστορία και την παράδοση, τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα. 

Σύμφωνα με το φάκελο της υποψηφιότητας και το πνεύμα της Σύμβασης της UNESCO, η Μεσογειακή Διατροφή αναγνωρίζεται ως ένα πολυδιάστατο αγαθό. Περικλείει τη γεωργία και την αλιεία, τα αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα, τις μεθόδους παραγωγής, την προετοιμασία των φαγητών, την ύπαιθρο, αλλά και τον ίδιο τον άνθρωπο, τις τοπικές κοινωνίες, που μαζεύονται όλοι μαζί γύρω από το τραπέζι για να φάνε, να γιορτάσουν, να μοιραστούν χαρές και λύπες, παραμύθια και θρύλους.

Η Μεσογειακή διατροφή δεν αποτελεί ένα απλό διατροφικό μοντέλο αλλά μια κοινωνική πρακτική, ένα σύνολο δεξιοτήτων, γνώσης, πρακτικών και παραδόσεων, που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, μέσα στο χρόνο και στο χώρο, παραμένοντας στενά συνδεδεμένη με την ιστορία και την παράδοση, τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα. Έχει τις ρίζες της στην περιοχή και στη βιοποικιλότητα, διασφαλίζει τη διατήρηση και συνέχιση παραδοσιακών δραστηριοτήτων και πρακτικών που έχουν σχέση με τη γεωργία και την αλιεία στις Μεσογειακές κοινότητες.

Η Μεσογειακή διατροφή αποτελεί μια ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά, γεμάτη μνήμες, χρώματα, αρώματα και γεύσεις, που η κοινωνικότητα και το μοίρασμα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της. Με ένα Μεσογειακό γαστρονομικό γεύμα επιτυγχάνεται όχι μόνο η απόλαυσης της γεύσης, αλλά και η ισορροπία μεταξύ του ανθρώπινου παράγοντα και των στοιχείων της φύσης.