Κίνδυνοι απότομης απώλειας βάρους

Σύμφωνα με τις Διαιτητικές Κατευθυντήριες Οδηγίες της Αμερικάνικης Καρδιολογικής Εταιρείας ένας εφικτός και ακίνδυνος ρυθμός απώλειας κιλών είναι 0.5–1 κιλό/εβδομάδα, στόχος που επιτυγχάνεται με μείωση της πρόσληψης τροφής κατά 500-1000 θερμίδες ημερησίως. Η επιθυμία για γρηγορότερη απώλεια κιλών συνεπάγεται την εφαρμογή πολύ περιοριστικών διαιτών. Δίαιτες με θερμιδικό περιεχόμενο <800 κατατάσσονται στην παγκόσμια βιβλιογραφία ως δίαιτες ¨πολύ χαμηλής περιεκτικότητας σε θερμίδες¨(Very Low Calorie Diets-VLCD) και λόγω της εξαιρετικά φτωχής θερμιδικής τους απόδοσης μπορούν να προκαλέσουν ραγδαία μείωση κιλών. Εφαρμόζονται μόνο υπό ιατρική και διαιτολογική εποπτεία και σε ασθενείς που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, όπως ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ)= 27-30 και η συνύπαρξη νοσημάτων σχετιζόμενων με την παχυσαρκία.

Ωστόσο, η απότομη απώλεια βάρους περιλαμβάνει κινδύνους. Έχουν αναφερθεί παρενέργειες κατά τη διάρκεια της απότομης απώλειας βάρους, οι οποίες οφείλονται τόσο στην απότομη κινητοποίηση του λιπώδης ιστού όσο στη μείωση της πρόσληψης επαρκών ποσοτήτων μακρο- και μικροθρεπτικών συστατικών. Αυτές περιλαμβάνουν:

• Χολολιθιάσεις: η απότομη απώλεια κιλών αυξάνει τον ήδη μεγάλο κίνδυνο ανάπτυξης χολόλιθων στα παχύσαρκα άτομα. Μελέτες έδειξαν ότι ¾ των ατόμων με νοσογόνο παχυσαρκία και μετά από μεγάλη και γρήγορη απώλεια κιλών εμφάνισαν χολολιθίαση 12 μήνες μετά τη λήξη της δίαιτας.

• Μυïκή απώλεια-ατροφία: η απώλεια βάρους αφορά όχι μόνο το λιπώδη ιστό αλλά και σημαντική ποσότητα μυïκής μάζας. Οι δίαιτες της δεκαετίας του 1970 που περιείχαν πρωτεΐνη χαμηλής βιολογικής αξίας συσχετίστηκαν με καρδιακές αρρυθμίες και επεισόδια ανακοπών. Οι πιο σύγχρονες δίαιτες περιλαμβάνουν πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας με αποτέλεσμα ο συσχετισμός αυτός να μειωθεί. Ωστόσο, στα άτομα που υποβάλλονται σε δίαιτες με <800 θερμίδες ημερησίως θα πρέπει να προηγείται ηλεκτροκαρδιογράφημα. Οποιαδήποτε ένδειξη αρρυθμίας αποτελεί αντένδειξη έναρξης ακραίας δίαιτας και απότομης απώλειας κιλώνΔ.

• Διαταραχές υγρών και ηλεκτρολυτών: η απότομη απώλεια βάρους κυρίως στα άτομα με σοβαρή παχυσαρκία οδηγεί σε αυξημένη διούρηση, η οποία συνοδεύεται από μεγάλες απώλειες νατρίου και καλίου. Ο έλεγχος και η αποκατάστασή τους είναι απαραίτητοι καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε καρδιακές και άλλες διαταραχές.

• Ηπατικές διαταραχές: τα παχύσαρκα άτομα έχουν συχνά επιβαρυμένη ηπατική λειτουργία λόγω λιπώδους διήθησης. Η απότομη απώλεια βάρους επιδεινώνει την ηπατική λειτουργία, καθώς γίνεται γρήγορη κινητοποίηση λίπους προς το ήπαρ.Αύξηση ουρικού οξέος: σε 1-2 εβδομάδες μετά την έναρξη της δίαιτας και του κυτταρικού καταβολισμού παρατηρείται αύξηση του ουρικού οξέως, λόγω αυξημένου σχηματισμού κετονών που ανταγωνίζονται την ουρία στην σωληναριακή επαναρρόφηση.

Πέρα από τις παραπάνω επικίνδυνες για τη ζωή του ατόμου παρενέργειες, η γρήγορη απώλεια κιλών συνοδεύεται και από διατροφικές ανεπάρκειες σε λεύκωμα, βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία με συνέπεια τα παρακάτω συνήθη συμπτώματα: χρόνια δυσκοιλιότητα, υπόταση, απώλεια μαλλιών, υποθερμία, κόπωση, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, αυξημένη οστική απώλεια, μειωμένη ανοσιακή λειτουργία

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι σε αρκετές μελέτες παχυσάρκων με γρήγορα απώλεια σωματικού βάρους (> 1 κιλό/εβδομάδα) η επαναπρόσληψη των χαμένων κιλών σε μάκρος χρόνου φαίνεται να είναι κοινό γεγονός.

Η ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή είναι δύσκολο να διδαχθεί και να εδραιωθεί σε ένα άτομο που καταναλώνει ελάχιστη τροφή ή σιτίζεται με μη φυσικό τρόπο. Συνεπώς, η διαστρεβλωμένη αντίληψη της διατροφής και η έλλειψη συμπεριφοριστικών αλλαγών, όπως της αύξησης της καθημερινής φυσικής δραστηριότητας και της ικανότητας επιλογής υγιεινών τροφών, οδηγεί το άτομο σε αναπόφευκτη επαναπρόσληψη των απολεσθέντων κιλών.